Jesteś tutaj

Waleczna i pokorna

Joanna d'Arc to postać pełna paradoksów: uboga wieśniaczka bez wykształcenia – doskonały dowódca naczelny wojsk francuskich; skromna i niedoświadczona – sławna osobistość.

Joanna d'Arc – postać nieskazitelna, zadziwiająca oraz niezapomniana od wieków fascynuje twórców, malarzy, a także pisarzy. O ile w wieku XVIII i wcześniej jej postać była mniej znana w świecie, o tyle w wieku XIX była w kręgu zainteresowań wybitnych pisarzy. Fryderyk Schiller napisał dramat pt. Dziewica Orleańska, również inni podejmowali próbę opowiedzenia jej historii. Jednym z nich był także Mark Twain, którego powieść pt. Joanna d'Arc ukazała się w Polsce w 2015 r. w nowym tłumaczeniu, nakładem wydawnictwa PAX.

O Joannie d'Arc można pisać wiele. To postać pełna paradoksów: uboga wieśniaczka bez wykształcenia – doskonały dowódca naczelny wojsk francuskich; skromna i niedoświadczona – sławna osobistość, którą doceniali książęta, król Karol VII osobiście przyjmował na dworze, zaś Anglicy dokonali nie lada zabiegów, by ją zgładzić, traktując ją jak najzagorzalszego wroga, którego się zresztą bardzo obawiali. A już kolejnym paradoksem jest fakt, iż powieść historyczną napisał pisarz znany raczej z opisywania przygód Tomka Sawyera. I w tym wypadku Mark Twain posłużył się mistyfikacją – powieść napisał pod pseudonimem Jean Francois Alden, aby mieć pewność, iż tekst się przyjmie, co okazało się skutecznym zabiegiem. O Imieniu Róży Umberto Eco mówiło się, iż było dopracowane co do szczegółów, sam autor pracował kilka lat nad książką, natomiast Mark Twain nad swoją pracował ponad 12 lat. W zapiskach podaje, co umieszczono we wstępie książki, iż bazował na dokumentach z procesów Joanny d'Arc. I trzeba przyznać, iż to prawda. Dlatego Joanna d'Arc jako powieść mieni się tym bardziej jako majstersztyk i pewnego rodzaju ewenement. A powodów jest jeszcze kilka.

Po pierwsze powieść jest napisana bardzo lekkim językiem. Naturalnie, Mark Twain żywił wielki szacunek dla Wyzwolicielki Orleanu, dlatego starał się niezwykle drobiazgowo opisywać wydarzenia z nią związane, uciekając się bardzo często do gradacji, wymieniając raz po raz po kilkanaście epitetów. Co ciekawe, czytanie tego typu form nie męczy czytelnika (a przynajmniej mnie nie zmęczyło). Pewną swobodę oraz lekkość odczuwa się najbardziej w chwilach opisu wartkich akcji, takich jak walki, narady z dowódcami, a także odczuwa się napięcie, jak choćby podczas przedzierania się świętej wraz z oddziałem przez ziemie zajęte przez Anglików.

Bardzo ciekawą kwestią jest fakt, iż pomimo krótkiego, aczkolwiek intensywnego, życia Joanny d'Arc autor zdecydował się podzielić powieść na trzy części, które różnią się w narracji, co odpowiada poszczególnym etapom życia samej świętej. Pierwsza część jest sielankowa, opowiada o dzieciństwie i dorastaniu przyszłej wojowniczki, opowiada o jej rodzinie oraz trudności, jakie musiała znosić na samym początku swojej misji. W drugiej części możemy odkryć dynamiczne sceny przeplatane chwilami odpoczynku, co odzwierciedla w jakimś stopniu dni, jakie spędzała święta Joanna na polach bitwy. Trzecia część jest najbardziej poważna i wyważona w słowach. Jest to przede wszystkim relacja z procesu wieśniaczki z Domremy, często autor dosłownie przytacza słowa Joanny tak, jak zapisano to w aktach procesowych. Mimo tak różnorodnego opisu, święta zawsze jawi się jako postać zagadkowa, skromna, ale mająca w sobie coś nieziemskiego, otoczona blaskiem chwały niebieskiej.

Mark Twain opowiada historię Joanny d'Arc, łącząc w sposób niezwykle artystyczny to, co ludzkie, czyli postać prostej wieśniaczki, z tym, co boskie, czyli z realizowaniem misji powierzonej jej przez Stwórcę. Mark Twain był zafascynowany świętą. Napisał o niej nie tylko powieść, lecz także esej, który został dołączony do najnowszego polskiego wydania powieści. Warto jeszcze raz zagłębić się w życiorys św. Joanny D'Arc, a przy okazji także poznać inny aspekt twórczości pisarza znanego raczej z rozrywkowych powieści przygodowych.

* * *

Mark Twain, Joanna d'Arc, Wydawnictwo Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 2015.