Jesteś tutaj

„Homo Dei” 1/2016

Autor: 
Homo Dei

Redakcja kwartalnika „Homo Dei” włącza się w dyskusję związaną z aktualnymi tematami duszpasterskimi. Zarówno wywiady z ks. bpem Janem Wątrobą, jak i ks. prof. Janem Machniakiem oraz artykuły M. Kudełki-Lwowskiej, P. Zulehnera czy ks. K. Pierzchały w bezpośredni sposób nawiązują do tematyki roku.

Zacznę od zdania apolitycznego: Kościół nigdy nie wtrąca się do polityki. Ale ze wszech miar musi interesować się polityką. Czyni to z podwójnej racji: po pierwsze, w centrum jego misji jest człowiek, jego zbawienie, zatem cokolwiek dzieje się z człowiekiem, a zwłaszcza gdy doznaje krzywdy, Kościół musi się tym interesować. Po drugie, z racji definicji słowa „polityka” – najogólniej rzecz ujmując, jest to „troska o dobro wspólne”. Jak zatem Kościół może nie interesować się tym, czy troska rządzących o dobro wspólne realizowana jest w prawidłowy sposób? Dlatego nie „wtrąca się do polityki”, ale interesuje się nią, i musi zauważać zmiany polityczne kraju. A trudno nie zauważyć zasadniczych zmian, jakie dokonały w się w ostatnim półroczu w Polsce na najwyższych szczeblach władzy. Na prezydenta Rzeczpospolitej został wybrany Andrzej Duda, a pod koniec października wybory parlamentarne wygrało ugrupowanie Prawo i Sprawiedliwości. Módlmy się zatem o mądre decyzje dla rządzących naszym krajem.

Spotykamy się niedługo po świętach Bożego Narodzenia, a jednocześnie nie upłynęło zbyt wiele czasu od rozpoczęcia Roku Miłosierdzia. Dla dopiero co rozpoczętego nowego roku ma to znaczenie zarówno w działalności duszpasterskiej, jak i w rozwoju duchowym wiernych oraz kapłanów. Tak niedawno słyszeliśmy kilkakrotnie w liturgii zdanie z Ewangelii według św. Jana: Słowo stało się Ciałem i zamieszkało między nami. Wraz z rozpoczęciem czasu miłosierdzia można dodać, że także „miłosierdzie stało się ciałem”. Miłosierdzie zstąpiło z nieba i rozbiło namiot wśród ludzi. Jest to jedna z największych prawd naszej wiary, dlatego jak najbardziej słuszne są mocne słowa papieża Franciszka: Główną belką, na której wspiera się życie Kościoła, jest miłosierdzie. Wszystko w działaniu duszpasterskim Kościoła powinno być otulone czułością, z jaką kieruje się on do wiernych; nic też z jego głoszenia i z jego świadectwa ukazanego światu nie może być pozbawione miłosierdzia. Wiarygodność Kościoła weryfikuje się na drodze miłości miłosiernej i współczującej. Papież zachęca także do przypomnienia sobie tradycyjnych uczynków miłosierdzia wobec ciała i duszy.

Nasz program duszpasterski wskazuje na znanych świętych i błogosławionych, którzy czynili dzieła miłosierdzia. Ja natomiast byłem pod wrażeniem miłosiernej miłości ludzi, którzy nie są, i nie wiadomo, czy kiedyś będą, wyniesieni na ołtarze. Natknąłem się bowiem na kilka książek, które uzmysławiają, jak bardzo miłosierdzie wobec innych, przede wszystkim najbliższych i tych, których przypadek (o ile on w ogóle istnieje…) postawił na drodze naszego życia, może być proste, delikatne i zapisujące się na zawsze w sercu. Piotr Fronczewski w przeprowadzonym z nim wywiadzie rzece nie za bardzo chce eksponować swoją osobę. Ma się wrażenie, że o swoich rolach chce mówić jak najmniej, natomiast najczulej mówi o swojej 103-letniej mamie. Codzienność opieki nad nią opisuje tak: To jest dla mnie niezwykłe i cenne doświadczenie. Kiedy rano pomagam jej usiąść, podaję śniadanie, przytulam na dzień dobry, to jest stan, którego nie potrafię opisać. Mam przecież świadomość, że wziąłem się z niej. Dalej nie ma słów. Jest tylko bliskość. A niedawno zmarły Wojciech Kilar, jeden z najwybitniejszych polskich i światowych kompozytorów, znany był z tego, że nieustannie kogoś wspierał finansowo, fundował stypendia, kupował komuś lodówkę czy telewizor. W Śląskim Centrum Chorób Serca operowano na jego prośbę dziesiątki muzyków. Zwykł był mawiać: Kochać ludzi chorych jest trudniej niż muzykę. I w końcu Jean Vanier, od dziesiątków lat nieustannie przy ludziach z upośledzeniem umysłowym. „Miłosierny jak Ojciec”, walczący o godność tych, których społeczeństwo uznaje za niepotrzebnych.

Oprócz wielu cennych uwag i zachęt, jakie kieruje do nas papież w owym szczególnym czasie miłosierdzia, podkreśla on także zadanie kapłanów, zwłaszcza w posłudze sakramentu pojednania. Nie zmęczy mnie nigdy powtarzanie, żeby spowiednicy stali się prawdziwym znakiem miłosierdzia Ojca – pisze Ojciec święty w Misericordiae vultus. W siedemnastym punkcie tej bulli nie brakuje ważnych myśli teologicznych, np.: Nie zapominajmy, że być spowiednikiem znaczy mieć udział w samej misji Jezusa i być konkretnym znakiem ciągłości Bożej miłości, która przebacza i zbawia. Da się wyczuć bardzo wyraźne zalecenia, wręcz napomnienia papieża – jak ojca do synów – aby spowiednicy podchodzili do spowiedzi z szacunkiem, bo nikt z kapłanów nie jest panem tego sakramentu. W posłudze pojednania powinni być zawsze jak ojciec wobec „marnotrawnego” dziecka, aby objąć skruszonego syna, który wraca do domu, i cieszyć się, że się odnalazł. Będzie to możliwe, gdy pohamują np. chęć zadawania aroganckich pytań. Wręcz przeciwnie: Niech przerwą wywód przygotowany przez marnotrawnego syna, aby zawsze i wszędzie, w każdej sytuacji byli znakiem prymatu miłosierdzia.

Rozpoczęty nowy rok to będzie także czas oczekiwania na papieski dokument podsumowujący po zakończonym w listopadzie ubiegłego roku synodzie na temat rodziny. Na razie możemy czytać dokument końcowy synodu, który z jednej strony uspokoił wielu wiernych, a z drugiej pozostawił bez odpowiedzi wiele pytań, ponieważ niektóre kwestie nie zostały wyraźnie doprecyzowane. Cieszy z pewnością fakt, że nie zmieniła się zasadnicza doktryna małżeństwa i rodziny, ponieważ pojawiało się wiele obaw, że górę nad nauką Ewangelii weźmie fałszywie rozumiana tolerancja, nieroztropne wyjście naprzeciw zranionym ludziom. Byłoby to źle rozumiane miłosierdzie.

Również redakcja kwartalnika „Homo Dei” chce się włączyć w dyskusję związaną z tymi aktualnymi tematami. Zarówno wywiady z ks. bpem Janem Wątrobą, jak i ks. prof. Janem Machniakiem oraz artykuły M. Kudełki-Lwowskiej, P. Zulehnera czy ks. K. Pierzchały w bezpośredni sposób nawiązują do tematyki roku. Ale nie brakuje także tematów potrzebnych już na Wielki Post (T. Jurkiewicz, Judasz – paradoks teologiczny, oraz Z. Kijas OFMConv, Słabi i (czy) mocni). Mamy zatem nadzieję, że kolejny rok będzie w całym Kościele i przez nas osobiście przeżywany z nadzieją Bożego miłosierdzia.

 

W imieniu zespołu redakcyjnego
Piotr Koźlak CSsR
redaktor naczelny

Słowo wstępne

Artykuły i wywiady

Paul M. Zulehner
Praktyka miłosierdzia

Wybitny austriacki teolog analizuje w świetle miłosierdzia (względnie „niemiłosierdzia”) niektóre (wybrane) elementy praktyki duszpasterskiej Kościoła. Wprawdzie artykuł dotyczy zasadniczo sytuacji w krajach niemieckojęzycznych, ale ma ona dość dużo wspólnego z duszpasterstwem w Polsce, więc tekst może być interesujący także dla polskiego czytelnika.

Magdalena Kudełka-Lwowska
Jakiego kierownika duchowego potrzebują dziś ludzie

Na ogół o kierownictwie duchowym piszą sami kierownicy, ale cenne jest też spojrzenie „z drugiej strony”: świeckich, którzy z tego kierownictwa korzystają. Wiedzą oni bowiem, jakie problemy przeżywają i jakiego kierownika potrzebują, by im pomógł je rozwiązywać. W ujęciu Autorki cenne jest zwłaszcza zwrócenie uwagi na konieczność ludzkiej dojrzałości kierownika duchowego.

Tomasz Jurkiewicz CSsR
Judasz – paradoks teologiczny

Niezwykle modny kilka lat temu apokryf Ewangelia Judasza rozbudził wielkie zainteresowanie tą tragiczną postacią. Autor ukazuje, jak była ona widziana w przeszłości (w Kościele i poza nim) i jak ją widzą współcześni teolodzy. A nie chodzi tu tylko o czysto teoretyczną refleksję, lecz także o przestrogę, gdyż w każdym z nas może się zawsze znaleźć coś z Judasza.

Zdzisław J. Kijas OFMConv
Słabi i (czy) mocni. Modlitwa jako źródło mocy

Temat chrześcijańskiej mocy i słabości był bardzo bliski św. Pawłowi z Tarsu, ponieważ doświadczył ich na sobie, stąd jego refleksje są oparte na tym osobistym doświadczeniu. Podążając zasadniczo śladami Apostoła Narodów, o. Kijas ukazuje zupełną odmienność tego, jak widzi to zagadnienie chrześcijanin i człowiek niewierzący, a jako główne źródło chrześcijańskiej mocy przedstawia modlitwę.

Ks. Józef Krasiński
Nowe spojrzenie na Amerykę Łacińską za pontyfikatu papieża Franciszka

W tym żywym, atrakcyjnie napisanym tekście Autor łączy pewne ujęcia ogólne z osobistymi refleksjami z podróży po kilku krajach Ameryki Łacińskiej. Ten mało nam znany i słabo rozumiany kontynent może stać się nam bliższy dzięki pontyfikatowi papieża, który z niego pochodzi i zna dobrze jego problemy – a może też trochę dzięki temu artykułowi…

Ks. Janusz Królikowski
Nowe wady główne (cz. IV – Bezwstydność)

Kolejne nieszablonowe, odkrywcze spojrzenie na „nowe wady główne”. Tekst umieszcza bezwstydność na szerokim tle psychologicznym i społecznym, na którym dopiero zrozumiałe w pełni staje się jej seksualne znaczenie, do jakiego na ogół ją – niesłusznie – redukujemy.

Ks. Kazimierz Pierzchała
Pojednanie syna marnotrawnego z miłosiernym ojcem (Łk 15,11–24)

Artykuł stanowi wnikliwą egzegezę przypowieści „o synu marnotrawnym”; wnikliwą, gdyż odwołującą się zarówno do znaczenia użytych w tej przypowieści terminów w ówczesnym kontekście, jak i do zwyczajów panujących w środowisku, w którym Jezus ją wygłosił. Wnioski z tej egzegezy rzucają nowe i interesujące światło na ideę Bożego miłosierdzia.

Otworzyć się na tajemnicę Boga, który jest miłosierny
Rozmowa z ks. prof. Janem Machniakiem

Ogłoszony przez papieża Franciszka Rok Miłosierdzia to podwójne wezwanie: do refleksji nad tajemnicą Bożego miłosierdzia, bynajmniej nie oczywistą w świecie, który widzi miłosierdzie jako wyraz słabości, jak i do czynów miłosierdzia, także rozumianych dziś czasem zupełnie opacznie, a na ogół zbyt wąsko. W niniejszym wywiadzie ks. prof. Machniak próbuje przybliżyć pojęcie miłosierdzia Bożego i ludzkiego tak, jak je widzi współczesna teologia i praktyka pastoralna.

Vox episcoporum

Po zakończonym synodzie biskupów na temat rodziny

Rozmowa z JE ks. bpem Janem Wątrobą, ordynariuszem diecezji rzeszowskiej, przewodniczącym Komisji Episkopatu Polski ds. Duszpasterstwa Małżeństw i Rodzin

Na temat zakończonego niedawno temu synodu biskupów na temat rodziny ukaże się z pewnością wiele jeszcze tekstów pisanych z perspektywy czasu, więc pogłębionych, ale cenne wydaje się także spojrzenie „na gorąco”, przekazujące spontaniczne, świeże jeszcze refleksje. Dzieli się nimi uczestnik tego synodu, szkicując główne obszary jego zainteresowań i ostateczne rozstrzygnięcia.

4. Zagadnienia duszpasterskie

W nurcie nauczania współczesnego Kościoła

Kazimierz Fryzeł CSsR
Krótka prezentacja wybranych dokumentów Magisterium i wypowiedzi papieża Franciszka od 1 lipca do 30 września 2015 roku

W trosce o kapłańską dojrzałość

Ks. Sławomir Kielczyk
Moje kamienie

Ks. Aleksander Radecki
Droga krzyżowa kapłana

Jak nie mówić i jak mówić o…

Ks. Konrad Glombik
…o przykazaniach kościelnych

W odpowiedzi na pytania duszpasterzy

Ks. Janusz Gręźlikowski
Zasady dotyczące występowania osób duchownych w audycjach radiowych i telewizyjnych w świetle norm Konferencji Episkopatu Polski

Inicjatywy duszpasterskie

Wspólnota Koinonia Jan Chrzciciel
Rozmowa z p. Beatą Wójtowicz

Kino z duszą

Marek Kotyński CSsR
Niewidzialna bariera

Sprawozdania

Bogusław Augustowski CSsR
Sympozjum Polskiego Towarzystwa Mariologicznego i kustoszów sanktuariów polskich

Janusz Serafin CSsR
XXXVI Ogólnopolskie Sympozjum Katechetyczne nt. „25 lat nauczania religii w polskiej szkole. Między nadzieją a rzeczywistością”

5. Oczami świeckich

Moim zdaniem

Milena Kindziuk
Co mnie urzekło w rodzicach prezydenta

Wojna światów

Marzena Nykiel
Co dalej z Europą?

Poza entropią

Grzegorz Górny
Świątynia ze snu

Ambona polityczna

Bogumił Łoziński
Pilnujmy realizacji obietnic

6. Pomoce homiletyczne

Myśli do homilii na niedziele i święta
(kwiecień – czerwiec 2016 roku)

Dla dorosłych

Jakub Czajka OFMConv, ks. Wojciech Jaźniewicz, dk. Jacek Pawłowicz, Tomasz Ważny MS

7. Recenzje i informacje

Maria Rosa Poggio, Symbolum. Pogłębiona refleksja nad Katechizmem Kościoła Katolickiego (rec. ks. Andrzej Kiciński)

Ks. Franciszek Drączkowski, Sakramentologia patrystyczna w zarysie (rec. Marek Marczewski)

Dariusz Cupiał, Kolumbowie naszego pokolenia. Historie mężczyzn, którzy postawili na ojcostwo (rec. Marek Marczewski)

Ks. Edward Walewander, Kazania i przemówienia. Wybór (rec. ks. Stanisław Kowalczyk)

Informacja o wybranych publikacjach książkowych
oprac. Janusz Serafin CSsR

Contents